اتوود در سخنرانی دانشگاه هاروارد

اشاره: ۱۸ نوامبر زادروز مارگارت اتوود نویسنده شهیر کانادایی‌ست. همانطور که پیش‌تر وعده داده بودیم به این مناسبت مطالبی را در مورد زندگی،‌آثار و اندیشه‌های اتوود و نیز فهرست کتابهای ادبی منتشره از وی برای‌تان تدوین کرده‌ایم. فهرستی که با دیدن آن فهمیدیم مخاط فارسی زبان چیز زیادی از اتوود نخوانده‌است!

مارگارت اتوود؛ زندگی در جهان‌های متفاوت

بقلم: متین مسیحا

نویسنده در میانسالی

مارگارت النور اتوود، نویسنده و فعال اجتماعی کانادایی‌ ۷۵ سال پیش در چنین روزی در اتاوا بدنیا آمد. مهم‌ترین بخش‌های دوران کودکی او به گفته خودش به زمانهایی باز می‌گردد که باوی در طبیعت سپری می‌کرده. پدر اتوود یکی از گیاه‌شناسان نسبتاً مطرح کانادایی که گاهی اوقات و زمانی که برای تحقیقات خود به جنگل‌های شمال کانادا می‌رفت، مارگارت را نیز باخود می‌برد. حضور اتوود کوچک در طبیعت بهانه‌ای شد تا وی‌ دریچه تخیلات خود را بشناسد و با مقولاتی نظیر روانشناسی حیوانات و اندیشه‌های ناتورالیستی آشنا و همراه گردد. این مسئله بعدها در اثری با عنوان «حیات وحش» درباره تجربیات و دریافت‌های خود از طبیعت انعکاس یافت.
اما این تنها محور الهام بخش وی برای نویسندگی نبود. وی تحصیلات خود را در کالج ویکتوریای تونتو ادامه داد و در آنجا بود که نگاشتن و انتشار اشعارش را پی‌گرفت. اولین نشریاتی که آثار وی را منتشر می‌کردند نیز عمدتا ژورنال‌های دانشگاهی بودند.
اتوود آنطور که خود در نشریه‌ی فمنیست‌های کانادایی و لومیناریوم آورده اشاره کرده که در آن سالها بی از هرکسی نورثراپ فرای و جای مک فیرسون بر وی تاثیر گذاشته‌اند. او در سال ۱۹۶۱ تحصیلاتش را در رشته هنروفلسفه در این دانشگاه به اتمام رساند و یک سال بعد به هاروارد رفت و به تحصیلاتش ادامه داد.
و در همان زمانها به خاطر اشعارش در محافل ادبی فرانسه مورد توجه قرار می‌گرفت و چندین جایزه را نیز از آن خود کرد که شاید مدال ای.جی پرات مهمترین آنها باشد.

تو این راه را آغاز میکنی
این دست تست
اینچشم تست
این یک ماهی است، آبی و مسطح
برروی کاغذ، تقریبا به‌شکل یک چشم
این دهان تست یک دایره
یا یک ماه، چه فرقمی کند (هرچه که دوستداری)
این زرد است
بیرون پنجره باران،سبز است
زیرا که تابستان است
و بالاتر از آن درختان و سپس دنیا
که گرد است و تنها همین رنگهای این ٩ مدادشمعی را دارد

این جهان است که سرشارتراست
و مشکل تر برای یاد گرفتن از آنچه من گفتم
حق با تست که لکه لکه اش کردی
بارنگ قرمز وسپس نارنجی
جهان می سوزد
وقتی تو این کلمات را یاد گرفتی
توخواهی آموخت که لغات بیشتری هست که می توانی بیاموزی
دست جهان بالای دستت و شناوراست
همچون ابر کوچکی بربالای دریاچه
دست جهان دست ترا برروی این میز نگاه میدارد
دست توسنگ گرمی است
من بین دولغت می‌ایستم
این دست تست. اینها دستهای من است. این دست جهانست
که گرد است اما مسطح نیست و رنگهای بیشتری دارد
بیش از آنچه ما بتوانیم ببینیم
شروع میشود و پایانی دارد
و اینچیزی است که تو بدان برمی گردی
دستت و
آنچه رفته
آنچه رفته روزهایند
زمانی که تو میتوانستی برروی آب گام بزنی
زمانی که میتوانستی قدم بزنی
روزها رفته‌اند
تنها یکروز به‌جا مانده است
روزی‌که تو در آن هستی
خاطرات دوست تو نیستند
تنهامیتوانند بتو بگویند
چه چیزی‌را دیگر نداری
دست‌چپی‌که میتوانی بکار ببری
دو قدمی که میتوانی بروی
تمام ابزار کوچک مغز
سلام سلام
تنها دستیکه هنوز کار میکند

این یک قطار نیست
جیرجیرک نیست
بیاهول نشویم
بیا راجع به تبرهاصحبت کنیم
کدام یک خوبند
نامهای بسیار درختان
چگونگی ساخت نخانه یا قایق و یا چادر
جعبه ابزار دیگر به‌کار نمیآید
افعالش را نشان نمیدهد
سوهان، رنده، درفش
برگشت به فلز عبوس
« آیا چیزی را تشخیص میدهی » منگفتم
یک‌چیز آشنا را
« بله بستر را » تو گفتی
بهتراستمواظبتوفانباشیم
که در کف اتاق جریان یافته است
و از آفتاب ساخته‌شده است
جنگل ازسایه‌هاساخته‌شده است
بهتراست مراقب بخاری دیواری باشیم
که اکنون یکساحل است
(ترجمه زری اصفهانی ؛ ندا آبان ۸۴)

اتوود تحصیل در هاروارد را نیمه‌کاره رها کرد اما فعالیت‌ها پژوهشهای آکادمیک وی در بین سالهای دهه ۶۰ تا ۸ میلادی در دانشگاههای نیوریوک، آلبرتا، آلباما و مونترآل ادامه یافت. البته وی از سالهای دهه نود تا به امروز مدام به دانشگاههای مختلف جهان دعوت می‌شود و دارای چندین مدرک دکترای افتخاری نیز هست.
او در زندگی شخصی خود نیز در سال ۱۹۶۸ ازدواج و پنج سال بعد از همسرش جدا شد.با دخترش که او نیز نویسنده‌ای شناخته شده‌است در کانادا زندگی می‌کند.

اندیشه‌ها و ویژگی آثار

اتوود بسیار به میتولوژی و علم اسطوره شناسی علاقمند بود و همین مسئله باعث شد که اونیز نظیر بسیاری همچون الچاده اغلب خصائل روانی افراد را در فرهنگهای مختلف به‌پای اسطوره‌های آنها بنویسد. چیزی در خیلی از داستانهای اتوود نقشی اساسی ایفا می‌کرد.
اما تمام اینها باعث زندگی کردن وی در گذشته و محصور شدن ذهنش با تاریخ افسانه‌ها نشد. وی فرزند زمان خود بود. چه از منظر اجتماعی و چه از منظر هنری. اتوود یکی از مشهورترین طرفداران برابری حقوق زنان در کاناداست. البته این کشور نویسندگان و هنرمندان فمنیست زیادی دارد اما شاید هیچکدامشان به اندازه اتوود شهرت و فعالیت نداشته باشند.

اتوود در سخنرانی دانشگاه هاروارد
اتوود در سخنرانی دانشگاه هاروارد

همچنین وی در حوزه سبک‌های نگارشی نیز بسیار ملهم از جریانات ادبی غالبی بوده که از دهه‌های پایانی قرن بیستم آغاز و تابه امروز نیز ادامه یافته‌است.
پست‌مدرنیسم!
مهم‌ترین وجه مشخصه این گرایش در آثار داستانی وی را می‌توان در تلاش او برای واژگون کردن بداهتهای ذهنی انسانها و سلب قطعیت از امور واقع دانست.
اتوود دوسال پیش در اظهارنظری جنجالی در کانادا و در انتقاد به فقدان آزادی بیان گفت:

آنچه من از آن به عنوان پست‌مدرنیسم در کارم استفاده می‌کنم چندان مقوله‌ای عصر و یا آوانگارد نیست! چراکه بسیاری از گرایشات فکری در مشرق زمین نیز واقعیت‌های جهان را آنگونه که ما با عقل مدرن خود می‌بینیم، نمی‌بینند. اما جالب اینجاست که آنجا این خیال پردازی‌ها عوارض سنگینی دارد. راستش را بخواهید، من فکر می‌کنم غربی‌ها آنقدر به اصول خود باوردارند که وقتی من و امثال‌من در داستانهایم آن اصول را زیر سوال می‌بریم، آنها قوائد ذهنی خود را مخدوش شده نمی‌دانند. چراکه که بر قطعیت اصول خود ایمان قوی دارند. اما در خیلی از کشورهای شرقی ایمانها به اصول سست شده و خود اهل ایمان نیز آنقدر از سستی اصولشان هراسان و فراری هستند که اگر نویسنده یا روشنفکری اصول آنها را به‌چالش بکشد او را مجازات می‌کنند. از نظر من این مسئله و برخورد سختگیرانه صرفا از آنروست که اصحاب قدرت و مذهب در این کشورها خودشان می‌دانند که خانه‌های عقاید جزمی‌شان بنیاد و پی درستی ندارد و تخیلات یک نویسنده به راحتی  می‌تواند آنها را فروبریزد! حال آنکه اگر برسر ایمان خویش ایستا بودند هرگز خواندن رمانهای مدرن دل آنها را نمی‌لرزاند!

و شاید همین ذهنیت اتوود بود که تلاش کرد در همکاری با سازمان عفو بین‌الملل و حتی انجمن قلم کانادا بر کشورها و سازمانهای سلب کننده حقوق بشر بشورد.

اما شاید عجیب‌ترین نکته در مورد آثار اتوود اینست که وی با وجود نگاشتن داستان در حوزه‌ها و با تم‌های مختلف، از داستانهای طنز و کمیک گرفته تا آثار رمانتیک و عاشقانه و حتی داستانهایی کاملا سیاسی و اجتماعی و همین مسئله نیز بسیار مورد تعجب برخی منتقدان قرار گرفته‌ اینست که اتوود با وجود قدم زدن در فضای هرکدام از این سبکها وجوه مشخصه‌ای دارد که آثار وی را از کارهای مشابه در همان ژانرها متمایز می‌کند و از سویی در تمام آثار وی با وجود تنوع مضمون، و قالب همین اصول به صورت مشترک یافت می‌شوند. شاید داشتن طبع قوی طنازی، توجه به جزئیات؛ زنانه نگاری و زنانه دیدن جهان و نیز سمپاتی به طبیعت و انسانیت را بتوان از مهم‌ترین شاخصه‌های فرمال و مضمونی آثار اتوود نامید.

اما آثار ترجمه شده اتوود به فارسی:

قصهٔ کُلفَت (۱۹۸۵) برندهٔ جایزهٔ آرتور سی کلارک (ترجمه به فارسی با نام سرگذشت ندیمه، سهیل سُمی، انشارات ققنوس، ۱۳۸۲)
عروس فریبکار (۱۹۹۳) (ترجمهٔ فارسی به دست شهین آسایش، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۰)
گریس دیگر، (۱۹۹۶)، (ترجمه به فارسی به دست جلال بایرام انتشارات نیلوفر ۱۳۸۱)
آدمکش کور (۲۰۰۰) برندهٔ جایزه بوکر (ترجمه به فارسی به دست شهین آسایش، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۱)
اوریکس و کریک (۲۰۰۳) (ترجمه به فارسی به دست سهیل سُمی، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۳)

برخی از مهمترین آثار اتوود
تصویر جلد برخی از مهمترین آثار اتوود

و کتابشناسی اتوود به انگلیسی – (آثار ادبی):

مجموعه داستان:

Dancing Girls 1977

Murder in the Dark 1983

Bluebeard’s Egg 1983

Wilderness Tips 1991

Good Bones -1992

Good Bones and Simple Murders -1994

The Labrador Fiasco -1996

The Tent -2006

Moral Disorder -2006

Stone Mattress -2014

رمان:

The Edible Woman 1969

Surfacing 197 2

Lady Oracle1976)6

Life Before Man1979

Bodily Harm 1981

The Handmaid’s Tale1985

Cat’s Eye 1988

The Robber Bride1993

Alias Grace 1996

The Blind Assassin 2000.

Oryx and Crake 2003

The Penelopiad2005

The Year of the Flood 2009

MaddAddam 2013

اشعار:

Double Persephone1961

The Circle Game 1964

Expeditions 1965

Speeches for Doctor Frankenstein1966

The Animals in That Country 1968

The Journals of Susanna Moodie 1970

Procedures for Underground 1970

Power Politics

Two-Headed Poems 1978

True Stories 1981

Interlunar 1984

Morning in the Burned House1995

You Begin.” 1978

The Door2007

منابع:

دانش‌نامه ویکی‌پدیا

وب سایت شخصی نویسنده

نشریه کانادین لیتراسی (نوامبر ۲۰۱۴)./

پایان

مطالب مرتبط:

ژانر مشکل کتابفروشی‌هاست. (مصاحبه با نویسنده)

teleg
  nl


 

پاسخ


− 5 = یک