دکتر ابوالحسن نجفی ابوالحسن نجفی (۷ تیر ۱۳۰۸ در نجف – ۲ بهمن ۱۳۹۴ در تهران)، زبان‌شناس ،محقق، ویراستار،ادیب و مترجم شهیر و خوشنام ایرانی و یکی از پیشروان ترجمه آثار ادبیات فرانسه به زبان فارسی بود. او عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی بود و دبیری مجلهٔ ادبیات تطبیقی را بر عهده داشت. عمده فعالیت‌های ادبی و علمی او در حوزهٔ ترجمهٔ متون ادبی، ویرایش، زبان‌شناسی و وزن شعر فارسی است. نجفی یکی از دقیق‌ترین دایره‌ها برای طبقه‌بندی وزن شعر فارسی را تدوین کرده که به «دایرهٔ نجفی» معروف است

 

ابوالحسن نجفی در سال ۱۳۰۸ در نجف به دنیا آمد. به گفتهٔ خودش، او تنها عضو خانوادهٔ نجفی بود که در شهر نجف متولد شد، زیرا پدرش برای تحصیل علوم دینی به آن شهر رفته و مجتهد جامع‌الشرایط بود. برادرش، فضل‌الله نجفی، از جمله افسرانی بود که در واقعهٔ معروف به قیام افسران خراسان در تابستان ۱۳۲۴ به سرگرد اسکندانی پیوست و جان خود را در این راه گذاشت.

نجفی چند سال بعد، همراه خانواده به ایران آمد. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در اصفهان گذراند و در سال ۱۳۲۶ در رشتهٔ ادبی دیپلم گرفت. از جمله معلمان او در دوران دبیرستان، جعفر آل‌ابراهیم بود که کلاس‌هایش بر نجفی بسیار تأثیر گذاشت. سپس برای ادامه تحصیل به تهران آمد و در دانشکده ادبیات دانشگاه تهران در رشتهٔ زبان فرانسه مشغول به تحصیل شد. در دوران دانشگاه، از استادانی مثل پرویز ناتل خانلری، فاطمه سیاح و موسی بروخیم تأثیر پذیرفت. او به دلایلی دو سال ترک تحصیل کرد و در سال ۱۳۳۲ با ارائهٔ رساله‌ای به زبان فرانسه دربارهٔ صادق هدایت فارغ‌التحصیل شد.نجفی پس از فارغ‌التحصیلی، به عنوان دبیر دبیرستان‌های اصفهان مشغول به کار شد. در همان سال‌ها همراه با عبدالحسین آل‌رسول و احمد عظیمی، انتشارات نیل را در تهران پایه‌گذاری کرد. کار این انتشارات با انتشار کتاب ساده‌دل از ولتر با ترجمهٔ محمد قاضی آغاز شد.

در سال ۱۳۳۸ برای ادامه تحصیل به فرانسه رفت و تحصیلات خود را تا مقطع فوق‌لیسانس در رشتهٔ زبان‌شناسی در دانشگاه سوربن پاریس ادامه داد. در دوران تحصیل، از کلاس‌های آندره مارتینه بهره برد و قرار بود رسالهٔ دکتری خود را نیز دربارهٔ «ساخت‌های حروف اضافه در زبان فرانسه» زیرنظر او بنویسد؛ اما به دلایلی در سال ۱۳۴۴ به ایران برگشت، البته با این هدف که به فرانسه بازگردد و کار رساله را ادامه دهد، اما چنان‌که خودش می‌گوید:

راستش اول فکر می‌کردم چون تمام فیش‌ها و مآخذم همراهم هست، می‌توانم کارم را در ایران تمام کنم. اما بعد که به ایران آمدم، دیگر تمرکزم از بین رفت و گرفتار کارهای دیگر شدم و به‌هرحال نتوانستم دنبال آن کار را بگیرم. مثلاً ترجمهٔ بچه‌های کوچک قرن را که در پاریس تقریباً تمام کرده بودم، در همان چند ماه اولِ ورودم به ایران آماده کردم و تحویل انتشارات نیل دادم.

در این هنگام، وی با دعوت بهرام صادقی و محمد حقوقی و ابراز تمایل آنان به حلقهٔ ادبی جُنگ اصفهان پیوست و از شماره سوم مجلهٔ جُنگ اصفهان، همکاری نجفی با این جمع آغاز شد؛ و این سرآغاز ارتباطِ پیوسته و نزدیک ابوالحسن نجفی با هوشنگ گلشیری و جمع جُنگ اصفهان و تأثیرگذاری نجفی بر این جمع، خاصه بر داستان‌نویسی بهرام صادقی و حتی هوشنگ گلشیری و دیگران شد.[۷] نجفی همچنین تا سال ۱۳۴۹ در گروه ادبیات فارسی دانشگاه اصفهان به تدریس مشغول بود. در مهرماه سال ۱۳۴۹ به تهران آمد و کار در مؤسسهٔ فرانکلین را آغاز کرد. در همین حال، به عنوان استاد مدعو در گروه زبان‌شناسی دانشگاه تهران تدریس می‌کرد. از سال ۱۳۵۵ تا ۱۳۵۷، در کار سرپرستی، تنظیم و ویرایش متون برای دانشگاه آزاد ایران شرکت داشت و در همین زمان کتاب مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی را تألیف کرد.

نشسته از چپ (ردیف اول): سیمین بهبهانی، مهدی اخوان ثالث، ابوالحسن نجفی، محمدعلی سپانلو و شهرزاد سپانلو؛ ایستاده: اسماعیل نوری اعلا؛ نشسته از چپ (ردیف دوم): نعمت آزرم، حسن پستا، محمود مشرف آزاد تهرانی، ۱۳۵۹
نشسته از چپ (ردیف اول): سیمین بهبهانی، مهدی اخوان ثالث، ابوالحسن نجفی، محمدعلی سپانلو و شهرزاد سپانلو؛ ایستاده: اسماعیل نوری اعلا؛ نشسته از چپ (ردیف دوم): نعمت آزرم، حسن پستا، محمود مشرف آزاد تهرانی، ۱۳۵۹

پس از انقلاب، در دورهٔ فترت دانشگاه‌ها، به مرکز نشر دانشگاهی رفت و با نصرالله پورجوادی همکاری داشت که این همکاری تا سال ۱۳۸۲ ادامه داشت. در سال ۱۳۶۲، بنا به حکم وزارت علوم، در گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبایی مشغول به کار شد و تا سال ۱۳۶۶ کار تدریس در این دانشگاه را ادامه داد. در دوران کار در مرکز نشر دانشگاهی، کلاس‌هایی در این مرکز برگزار می‌شد که نجفی مسئولیت تدریس سه درس را در این کلاس‌ها بر عهده داشت: «وزن شعر فارسی»، «مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی» و «امکانات زبان فارسی در ترجمه»

 

کتاب‌ها

تألیف

  • مبانی زبان‌شناسی و کاربرد آن در زبان فارسی، تهران: دانشگاه آزاد ایران، ۱۳۵۸
  • وظیفهٔ ادبیات (ترجمه و تدوین)، تهران: کتاب زمان، ۱۳۵۶
  • غلط ننویسیم (فرهنگ دشواری‌های زبان فارسی)، نشر دانشگاهی، ۱۳۶۶
  • فرهنگ فارسی عامیانه، تهران: انتشارات نیلوفر، دو جلد، ۱۳۷۸
  • دربارهٔ طبقه‌بندی وزن‌های شعر فارسی، تهران: انتشارات نیلوفر، ۱۳۹۴

ترجمه

  • شازده کوچولو (نیلوفر، ۱۳۷۹، پس از ترجمه‌های محمد قاضی و احمد شاملو)
  • شیطان و خدا، از ژان پل سارْتْر، (نمایشنامه)
  • گوشه‌نشینان آلتونا، از ژان پل سارتر، انتشارات نیلوفر
  • ضد خاطرات، از آندره مالرو
  • خانوادهٔ تیبو، از روژه مارتن دوگار، انتشارات نیلوفر
  • بیست و یک داستان از نویسندگان معاصر فرانسه، انتشارات نیلوفر
  • بچه‌های کوچک این قرن، از کریستین روشفور، ۱۳۴۴
  • شنبه و یکشنبه در کنار دریا، از روبر مرل، ۱۳۴۶
  • کالیگولا، از آلبر کامو، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، ۱۳۴۶
  • ادبیات چیست؟، از ژان پل سارتر، تهران: کتاب زمان، ۱۳۴۸
  • استادکاران، از آرتور آدامُف، ۱۳۴۹
  • همان‌طور که بوده‌ایم، از آرتور آدامُف، ۱۳۴۹
  • پرندگان می‌روند در پرو می‌میرند، از رومن گاری، ۱۳۵۲
  • ژان پل سارْتْر، از هانری پیِر، ۱۳۵۶
  • دربارهٔ نمایش، از ژان پل سارتر، ۱۳۵۷
  • نژاد و تاریخ، از کلود لِوی استروس، ۱۳۵۸
  • نویسندگان معاصر فرانسه (برگزیدهٔ داستان‌های کوتاه)، ۱۳۶۶
  • وعده‌گاه شیر بلفور (مجموعهٔ داستان)، از ژیل پرو، ۱۳۷۴
  • عیش و نیستی، از تیری مونیه، ۱۳۷۹
  • گم‌گشته، از ژیل پرو، ۱۳۸۷[۱۴]

در ادبیات و سینما

  • ابوالحسن نجفی یکی از قهرمان‌های داستان شب هول، اثر هرمز شهدادی است.
  • یک بوس کوچولو

جشن‌نامهٔ ابوالحسن نجفی

جشن‌نامهٔ ابوالحسن نجفی کتابی است حاوی شش مصاحبه با ابوالحسن نجفی و چند مقاله که به او تقدیم شده‌است. این جشن‌نامه به کوشش امید طبیب‌زاده تهیه و تنظیم شد و انتشارات نیلوفر آن را در ۷۲۶ صفحه در بهار ۱۳۹۰ منتشر کرد. مراسم رونمایی این جشن‌نامه با حضور ضیاء موحد، فتح‌الله مجتبایی، محمدعلی موحد، نصرالله پورجوادی، کامران فانی، حسین معصومی همدانی، صالح حسینی، ابوالحسن نجفی و امید طبیب‌زاده در روز سه‌شنبه ۱۵ شهریورماه ۱۳۹۰ در مرکز فرهنگی شهر کتاب برگزار شد.

  • اولین بخش جشن‌نامه، مصاحبه‌ای است با نجفی با عنوان «خاطرات» که در شهریورماه سال ۱۳۸۳ انجام شده‌است و در آن، نجفی، داستان زندگی خود را از آغاز تا زمان مصاحبه بیان می‌کند. نجفی در این مصاحبه، مطالب مفصلی از دوران کودکی، تحصیلات ابتدایی و متوسطه، دوران تحصیل در دانشگاه، نحوهٔ آشنایی با جهان ادبیات، کشته شدن برادرش در «قیام افسران خراسان»، فضای بازِ دههٔ ۱۳۲۰، کودتای ۲۸ مرداد، پایه‌گذاری انتشارات نیل، سفر به فرانسه، آشنایی با آندره مارتینه، ناتمام گذاشتن تحصیلات و بازگشت به ایران، آغاز کار ترجمهٔ آثار ادبی، فعالیت در مؤسسهٔ فرانکلین و دانشگاه آزاد ایران و بالاخره کار در مرکز نشر دانشگاهی ارائه می‌دهد.
  • مصاحبهٔ دوم در بهمن‌ماه ۱۳۸۲ انجام شده و به «ترجمه» مربوط می‌شود. نجفی در این مصاحبه از نحوهٔ علاقه‌مند شدن خود به ترجمه، ویژگی‌های آثار ترجمه‌شده، نحوهٔ انتخاب آثار، رابطهٔ جامعه و ادبیات، ترجمهٔ شعر و نمایشنامه، آثار سایر مترجمان برجسته و همچنین برخی مسائل فنی کار ترجمه، مانند نگارش فارسی، شکسته‌نویسی، دریافت صحیح معنای متن اصلی و ترجمهٔ اصطلاحات و تعبیرات و ضرب‌المثل‌ها صحبت می‌کند.
  • مصاحبهٔ سوم با عنوان «ادبیات» در شهریورماه ۱۳۸۳ برگزار شده‌است. این مصاحبه به بحث دربارهٔ نویسندگان و فعالان ادبی ایران و به‌خصوص اعضای حلقهٔ ادبی «جُنگ اصفهان»، ادبیات معاصر و ادبیات تطبیقی اختصاص دارد. نجفی در این مصاحبه به بیان نظرات خود راجع به شخصیت و آثار جلال آل احمد، بهرام صادقی، محمد حقوقی، هوشنگ گلشیری، محمد کلباسی، غلامحسین ساعدی، جلیل دوستخواه، احمد میرعلایی، مجید نفیسی، هرمز شهدادی، تقی مدرسی و جعفر مدرس صادقی می‌پردازد.
  • مصاحبهٔ چهارم به تاریخ فروردین‌ماه ۱۳۸۳ دربارهٔ فرهنگ‌نگاری است. بخش عمدهٔ این مصاحبه به بحث دربارهٔ کتابش، فرهنگ فارسی عامیانه، اختصاص دارد و در آن، نکات ظریفی دربارهٔ کار فرهنگ‌نگاری بیان می‌شود که برای افراد غیرمتخصص نیز جالب خواهد بود.
  • مصاحبهٔ پنجم در بهمن‌ماه ۱۳۸۲ با موضوع «غلط ننویسیم» برگزار شده‌است. کاربرد کتاب‌هایی همچون کتاب غلط ننویسیم و اهمیت آنها در ویرایش و تقویت زبان معیار، نظر زبان‌شناسان ایرانی و غیرایرانی دربارهٔ این کتاب‌ها، معیارهای صحیح و غلط در زبان، اصلاح خط، توضیحات و دیدگاه‌های جدید نجفی دربارهٔ برخی از مدخل‌های کتاب غلط ننویسیم و همچنین پاسخ او به بعضی از نقدهایی که بر این کتاب نوشته شده‌است، از موضوعات مطرح‌شده در این مصاحبه هستند.
  • مصاحبهٔ ششم با عنوان «وزن شعر» در آذر و دی ۱۳۸۲ صورت گرفته‌است. نجفی در این مصاحبه، دربارهٔ نحوهٔ آشنایی خود با وزن شعر، چگونگی تدوین و تقسیم‌بندی قواعد وزن شعر، وزن دُوری، توجیه برخی ناهماهنگی‌ها و استثنائات در تعیین وزن شعر، تفاوت عروض جدید و عروض قدیم، و بالاخره طبقه‌بندی اوزان شعر فارسی سخن می‌گوید.
  • در بخش خاطرات، دوستان و علاقه‌مندان نجفی به بیان خاطرات خود پرداخته‌اند. این افراد عبارتند از: ضیاء موحد، عبدالحسین آذرنگ، محمدرحیم اخوت، حمید ارباب‌شیرانی، علیرضا انوشیروانی، شیما بهره‌مند، یونس تراکمه، برهان‌الدین حسینی، علی‌اشرف صادقی، علی صلح‌جو، فرزانه طاهری، فرهاد طاهری، هایده عبدالحسین‌زاده، بهمن فرمان‌آرا، مدیا کاشیگر، علی‌اصغر محمدخانی، حسین معصومی همدانی، احمد میرعلائی و پروانه وحیدمنش.
teleg
  nl


 

پاسخ


شش × = 24