اردیبهشت ماه امثال چهارصدمیین سالمرگ مردی بود که نماد ِ ماندگار ِ ادبیات انگلیسی محسوب می شود. شاعر، نویسنده، نمایشنامه نویس و بازیگری که ساختار و ادبیات نمایشی انگلستان را دستخوش تغییرات بسیاری کرد. صحبت از ویلیام شکسپیر فقیدی است که بسیاری او را بزرگ ترین نمایشنامه نویس تاریخ می‌دانند.

پیش از این در مجموعه مطالبی به همین مناسبت به آثار و احوال این نابغه ادبیات انگلیسی پرداخته بودیم. و این جستار هم درآمدیست بر فیلمهایی که با اقتباس از آثار شکسپیر روی پرده نقره ای رفته اند. این مقاله به قلم آرش جهانگیری نوشته شده است.

ویلیام انگلیسی که بخش‌هایی از زندگی‌اش هنوز هم در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، نه در زمان حیات که پس از مرگش به نام او به ثبت رسید و هنوز هم می‌توان گفت که شریان‌های اصلی ادبیات نمایشی و سالن‌های تئاتر سلطنتی لندن و باردوی از قلم او نشات می‌گیرند اما شریان‌های حیات آثار شکسپیر تنها به کتاب‌ها، اشعار و سالن‌های نمایش خلاصه نشد، بلکه با توجه به وجود بیشتر احساسات انسانی مانند خشم، نفرت، جنون، عشق، برادری و… توانست راه خود را به فیلم‌نامه ها و پس از آن پرده‌های نقره‌ای سینما نیز باز کند.

جنون اسکاتلندی

تا جایی که تا کنون آثار بسیار و در بیشتر موارد قابل اتکایی از این نویسنده بریتانیایی به شکل فیلم درآمده‌اند. فیلم‌هایی که بعضی از  آنها تنها طرحی اقتباسی از نمایشنامه اصلی بوده‌اند و یا آن که با احترام کامل به حقوق نویسنده، خط به خط روایت ویلیام را به تصویر کشیده‌اند. حالا یک بار دیگر یکی از محبوب‌ترین آثار این نویسنده فاتح سالن‌های سینما شده است و با به تصویر کشیدن سلحشور دیوانه اسکاتلندی یاد شکسپیر و آثارش را دوباره زنده کرده است. در این مطلب نگاهی می‌اندازیم به  هفت اثر سینمایی برگرفته از نمایشنامه‌های او که توصیه می‌کنیم آنها را ببینید.

مکبث

Macbeth

در بین نمایش‌نامه‌های شکسپیر، از نظر بیشتر صاحب نظران جذاب‌ترین‌شان مکبث است. استحاله‌ سرداری شجاع و وفادار به مردی مجنون و درمانده و ترسو که برای فرار از سرنوشت محتوم‌اش دست به هر خشونتی می‌زند. تبدیل مردی آبرومند و قابل احترام به خودکامه‌ای که در سایه‌ جنون حتی حکم به قتل کودکان می‌دهد، چنان مجذوب کننده بوده که مدام مفتون این دگردیسی می‌مانیم و هربار با دوباره خوانی‌اش چیز جدیدی در او می‌یابیم. برای همین است که هر خوانش یا تجربه‌ نویی را به دقت دنبال می‌کنیم تا ببینم این راوی جدید چه وجه تازه‌ای را ازاین شخصیت چند لایه بیرون کشیده و با خوانش نو  بر کدام وجه مکبث تاکید کرده است. مکبث جدید، جاستین کورزل جذاب و دوست داشتنی است.

جنون اسکاتلندی

کورزل روایتی مدرن از مکبث ارائه می‌کند که به نظر به انسان امروزی نزدیک‌تر است. انگیزه‌های مکبث روزآمدتر شده و می‌شود مشابه شخصیت‌ها را در زندگی روزمره دید و با کاراکترها هم‌ذات پنداری بیش‌تری کرد. این استعاره که مکبث و لیدی کودکی را از دست داده‌اند و شاید تمام تلاش‌شان برای تصاحب تاج و تخت و نهایتا ناکام ماندنشان در حفظ سریر، در نمایش‌نامه نقل نشده می‌تواند انگیزه‌ای مدرن باشد برای جنون انسان امروزی‌‌. نمایش‌نامه تاکید دارد که طمع‌کاری بیهوده است و با ظرافت تمام این بیهودگی طمع را پیش روی‌مان می‌گذارد.

عوامل اصلی در استحاله‌ مکبث یکی طمع و جاه‌طلبی‌های شخصی‌‌اش است و دیگری وسوسه‌های لیدی مکبث. زنی خبیث که با اغواگری و فریب مکبث و بیدار کردن خوی جاه‌طلب او، مکبث را به راهی می‌کشاند که پس از جنون، مرگی مهیب انتظارش را می‌کشد. مهم‌ترین نکته‌ فیلم کورزل اغراق است. کورزل با دقتی وسواس‌گونه سعی کرده بود جنبه‌های مختلف شخصیت‌ها را با اغراق ‌و غلو به نمایش بکشد.

نماهایی که جنون مکبث را نشان می‌دهد با تاکیدی بیش از نمایش‌نامه روایت شده‌اند. در صحنه‌هایی که مکبثِ حالا پادشاه، دیوانه‌وار در اتاق قدم می‌زند، باز می‌ایستد و مجنون‌وار می‌چرخد، کورزل با استفاده از تکنیک سایه و حرکت، هرروزگی و مداومت جنون مکبث را روایت می‌کند. مکبث کورزل چنان مجنون است که طمع‌اش در زیر این همه دیوانگی جایی برای بروز ندارد.


اُتللو

Othello

به داستان کشیدن داستان تراژیک اتللو آن هم ۴۰۰ سال بعد، فقط ناشی از یک مسئله است: شجاعت. الیور پارکر این شجاعت را در سال ۱۹۹۵ داشت تا سراغ یکی از ماندگارترین نمایشنامه‌های عاشقانه سیاه تاریخ برود و داستان تکرار نشدنی عشق و خیانت را در دنیایی بسیار متفاوت‌تر از آنچه شکسپیر در آن می‌زیسته، به تصویر بکشد.

جنون اسکاتلندی

با بازی درخشان لارنس فیشبرن، ایرن ژاکوب و کنت برانا. اتللو یکی از بی‌نظیرترین نمایش‌نامه‌های عاشقانه‌ای است که ویلیام شکسپیر احتمالا آن را در سال‌های ۱۶۰۳ تا ۱۶۰۴ نوشته است. در این تراژدی، اُتِللو (نام دیگرش مغربی است)، شخصیت مرد داستان، به تحریک یکی از زیردستانش به همسر خود دِزدِمونا شک می‌کند و بی آنکه مسئله را با زن در میان بگذارد، بی‌رحمانه او را می‌کشد اما بعد از قتل به بی‌گناهی همسر وفادارش پی می‌برد که بسیار دیر است؛ درنتیجه دست به خودکشی می‌زند.


هملت

Hamlet

وقتی صحبت از معروف‌ترین نمایش‌‌نامه شکسپیر می‌شود باید سراغ بهترین‌های سینما رفت تا اثری تاثیر گذار از آب در‌آید. شاید به همین دلیل بود که کنت‌برانای انگلیسی به سراغ فهرست بی‌تکراری از بازیگران زمان خودش رفته‌است تا نسخه هملتی قابل توجه تولید کند. کیت وینسلت،جولی کریستی، چارلتون هستون، ژرار دوپاردیو و رابین ویلیامز ترکیبی بودند که کنت برانا با بازیگری خودش در نقش هملت انتخاب کرده بود.

جنون اسکاتلندی

هملت داستان کین‌خواهی شاهزاده دانمارک است که با ماجرای مشکوک پدرش مواجه می‌شود. او که از طریق روح پدرش به خیانت عموی خود پی می‌برد، مسیر زندگی خود را برای این خون خواهی دست‌خوش تحولی بزرگ می‌کند. تحولی که تا جنون معشوقه‌اش اوفلیا ادامه پیدا می‌کند.


تاجر ونیزی

Merchant of Venice

شاید اگر به تصمیم خود شکسپیر هم که بود برای به تصویر کشیدن پیرمرد بدعنق نزول‌خوار نمایش‌نامه‌اش کسی جز آل‌پاچینو انتخاب نمی‌شد. مایکل رادفورد،کارگردان فیلم «تاجر ونیزی» نیز با دست گذاشتن روی بهترین گزینه یعنی آل‌پاچینو، ساخته خود را از یک فیلم شکسپیری معمولی به اثری قابل احترام و دیدنی تبدیل کرده است. این محصول انگلیسی-ایتالیایی که در سال ۲۰۰۴ روی پرده سینما رفت، داستان تاجر جوانی را روایت می‌کند که بدون آنکه سوالی بپرسد مبلغ هنگفتی را به دوست خود قرض می‌دهد و خود را درگیر طلبی ناخواسته به شایلاک می‌کند.

جنون اسکاتلندی

شایلاک یهودی با بازی آل‌پاچینو که دل خوشی از آنتونیو ندارد سه هزار سکه را بر خلاف عادت همیشگی و بدون بهره در اختیار آنتونیو قرار می‌دهد که در ازای آن در صورت عدم برگشت پول، تکه‌ای از گوشت این تاجر جوان را طلب می‌کند… داستان چه در نمایش‌نامه و چه در فیلم فضایی کمدی دارد اما ترکیب صحنه‌های ملودرام در چنین فضایی آن را اثری جدی و داستانی پرکشش تبدیل کرده‌است اما یکی از نکات بارز این فیلم‌نامه فضایی یهودستیزی است که بر تمام داستان  چیره است.

شایلاک به عنوان شخصیت بد مطلق در این داستان  نزول‌خوار یهودی و بد‌اخلاقی است که دلیل کینه‌اصلی او در سیرداستانی، مسیحی شدن تنها دخترش برای ازدواج با جوانی مسیحی است. این ویژگی به‌گونه‌ای در نمایش‌نامه قابل لمس است که آن را به یکی از آثار محبوب آلمان نازی تبدیل کرده بود، تا حدی که در سال ۱۹۳۸ نمایش تاجر ونیزی در تمامی رادیوهای آلمان پخش می‌شد.


شاه لیر

King Lear

یکی از نسخه‌های تاریخی نمایش‌نامه شاه لیر، جایی کیلومترها دور تر از جزیره بریتانیا و کشور روسیه ساخته شده است.

گریگوری کوزینتسف، کارگردان روسی این کار در سال ۱۹۷۱ این فیلم را ساخت  و حتی در تلویزیون ایران نیز به نمایش درآمد. شاه‌لیر سیاه سفید روسی فضایی بسیار نزدیک به نمایش‌نامه شکسپیر دارد و کارگردان سعی کرده تا جایی که می‌تواند به اصل اثر پایبند باشد.

جنون اسکاتلندی

«شاه لیر» داستان پیرمردی مقتدر است که تصمیم می گیرد قلمروی حکومتی اش را بین سه دخترش تقسیم کند.

شاه لیر که علاقه شدیدی به دخترانش دارد برای دادن سهم هر یک از دخترانش،میزان علاقه آنها به خودش را ملاک  قرار می‌دهد.

«گانریل» و «ریگان» با تملق و دورویی، علاقه شان را به پدر ابراز می کنند اما دختر کوچک تر، «کوردلیا» گرچه بیش از دیگران به پدر مهر می ورزد، اما حاضر به چاپلوسی نیست و تلاشی برای اغراق کردن در علاقه‌اش نمی‌کند. پدر با وجود علاقه قلبی‌اش به کوردلیا  تصمیم می‌گیرد بر حرف خود بماند و او را از ارث محروم و از دربار اخراج کند…


رومئو و ژولیت

Romeo and  Juliet

درام عاشقانه و نافرجام شکسپیر در طول تاریخ به دفعات و با اقتباس‌های گوناگونی به تصویر درآمده است و حتی در نسخه‌های زمانی زیادی هم داستان روایت شده است. آخرین فیلم منتشر شده با نام رومئو و ژولیت به سال ۲۰۱۳ برمی‌گردد که کارلو کارلیه کارگردانی آن را بر عهده داشته است.

جنون اسکاتلندی

فیلم کارلیه عشق نافرجام شکسپیر را بعد از سال‌ها به زبان دیگری روایت می‌کند و با بازی دو بازیگر جوان انگلیسی با نام‌های هیلی استاینفلدو داگلاس بوث تقریبا گم‌نام فیلمی دیدنی را روی پرده برده است.شکسپیر در رومئو و ژولیت داستان دو عاشق را روایت می‌کند که در راه رسیدن به یکدیگر با مشکلات زیادی مواجه می‌شوند و در نهایت جایی که بیننده انتظار دارد این عشق به سرانجام خود برسد، یکی از‌آنها باعث می‌شود مرگ پایان بخش این دل بستگی باشد.


هنری پنجم

Henry V

به نظر می‌رسد علاقه کنت برانا به نمایش‌نامه‌های شکسپیر تنها به هملت خلاصه نمی‌شود و در کارنامه او فیلم تحسین برانگیز هنری پنجم نیز به چشم می‌خورد.کنت برانا در این فیلم نیز خود نقش اول را به عهده گرفته است و شور و زیاده‌ خواهی این پادشاه جوان را به خوبی به تصویر کشیده است. هنری پنجمِ این کارگردان انگلیسی در سال ۱۹۸۹ ساخته شده است.

جنون اسکاتلندی

هنری پنجم داستان پادشاه جوان انگلستان است که با پشت‌سر گذاشتن مشکلات و مخالفان داخلی تصمیم می‌گیرد با بهره بردن از دشمنی دیرینه با فرانسوی‌ها به بیشتر متحد شدن کشور کمک کنداما با این وجود او می‌تواند سپاه کوچکی برای خود دست و پا کند و به جنگ با فرانسوی‌‌ها برود. نفرات کم باعث می‌شود که او دست به اقدامات نامتعارفی در تاکتیک نبردش بزند که بعد‌ها به عنوان جنگ‌های پارتیزانی شناخته شد.

teleg
  nl


 

پاسخ


3 − = یک