نویسنده: عرفان کسرایی

“هر فناوری به قدر کافی پیشرفته، از جادو غیرقابل تشخیص است”
قانون سوم کلارک

تشخیص مرز میان ژانر علمی- تخیلی Science-Fiction و فانتزی گاهی به سادگی ممکن نیست. به خصوص که ژانر علمی- تخیلی الزاما هم در داستان خلاصه نمی شود و ممکن است در هر قالبی مثل فیلم یا تلویزیون، بازی کامپیوتری، سینما، تئاتر و … ریخته شود. از نظر تاریخی مفهوم ساینس فیکشن از قرن نوزدهم به تدریج مصطلح شده است و اگر بخواهیم یک تعریف نه چندان جامع از آن ارائه کنیم؛ مقصود از ژانر علمی-تخیلی چیزی شبیه به آثاری است که آرتور سی. کلارک Arthur Charles Clarke ، آیزاک آسیموف Isaac Asimov  و رابرت ای. هاینلاین Robert Anson Heinlein طی سالیان طولانی نوشته اند.
از اودیسه فضایی ۲۰۰۱  اثر آرتور سی. کلارک که استنلی کوبریک از روی آن فیلم ساخت گرفته تا آثار مشهور ژول ورن؛ نویسنده مشهور فرانسوی همگی در ژانر علمی-تخیلی جای می گیرند. اما به راستی وجه اشتراک همهء این آثار چیست؟ چه چیزی داستان ها ؛ فیلم ها و بازی های کامپیوتری را علمی-تخیلی می کند؟ شاید مهمترین مشخصه همه این آثار این باشد که تم اصلی و درونمایه رویدادها معطوف به آینده است. در داستان های علمی-تخیلی حدس هایی از تغییر زندگی انسان در آینده در اثر پیشرفت علم و فناوری طرح می شود و تبعات زندگی در چنین دنیای ؛ سوژه اصلی می شود. مثلا زندگی در دنیایی که در آن ماشین ها بر انسان ها غلبه کرده اند؛ زندگی در جهانی که انسان ها شبیه سازی می شوند؛ ماشین زمان اختراع شده و می توان در زمان سفر کرد؛ حیات هوشمند فضایی پیدا شده و … قطعا مثل دنیای امروز ما نخواهد بود.

استنلی کوبریک
ژول ورن در کتاب بیست هزار فرسنگ زیر دریا در سال ۱۸۷۰ از زیردریایی و ابزارهای عجیبی صحبت می کرد که در زمان نگارش آن بیشتر به تخیل شبیه بود. یا در کتاب سفر به مرکز زمین؛ از زمین تا ماه و بسیاری داستان های دیگر از رخدادهای آینده صحبت می کند و با به کارگیری قوه تخیل و خلاقیت آینده ای را تصویر می کند که تنها از ذهن یک نابغه بر می آید. داستان از زمین به ماه ژول ورن در سال ۱۸۶۵ منتشر شده بود و این رویا و تخیل پردازی ژول ورن بیش از یک قرن بعد در ماموریت آپولو ۱۱ در سال ۱۹۶۹ میلادی با پرواز نیل آرمسرانگ، باز آلدرین و مایکل کالینز به ماه تحقق پیدا کرد. مارک تواین در کتاب از تایمز لندن در ۱۹۰۴؛ که در سال ۱۸۹۸ نوشته بود از یک فناوری صحبت می کند که به گونه حیرت آوری به اسکایپ و میزگرد های اسکایپی امروز شباهت دارد.
در بسیاری از داستان های علمی- تخیلی آینده ای تصویر می شود که در آن انسان ها مجبور به ترک زمین و یافتن سیاره ای جایگزین برای ادامه حیات شده اند. در برخی داستان ها  بیگانه‌های فرازمینی به زمین آمده اند و در برخی دیگر سفر در زمان و عبور از کرمچاله ها سوژه اصلی قرار گرفته اند. تعدادی از آثار علمی-تخیلی به آینده ای می پردازد که پیشرفت علم در آن همانند سازی انسان را ممکن کرده و یا هوش مصنوعی به قدری توسعه پیدا کرده که حیات انسانی به خطر افتاده است. هر چه هست موضوع داستان های علمی- تخیلی؛ نحوه مواجهه جامعه انسانی با فناوری هایی است که در حال حاضر وجود ندارد. ما هنوز نمی دانیم در صورت غلبه روبات ها بر انسان چه باید کرد. ما هنوز نمی دانیم سفر در زمان اگر ممکن شود چگونه چهره زندگی روی زمین را تغییر می دهد.

نویسندگان و نظریه پردازان داستان های علمی – تخیلی تلاش می کنند با مشاهده سرعت و روند تحولات علم و فناوری زمان خود؛ آینده را تصویر کنند. البته برخی از این پیش بینی ها بر مبنای فناوری ها و امکانات علمی نبوده اند و مثلا در زمان پیش بینی ژول ورن  در سال ۱۸۶۵ حتی تقریبا هیچ طرح درستی از هواپیما هم وجود نداشت و اولین هواپیما به شکل امروزی در سال ۱۹۰۳ توسط برادران رایت معرفی شد. حال تصور کنید در چنین شرایطی ژول ورن؛ در داستان خود از سفر به ماه صحبت می کند. اگر امروزه ما داستان علمی- تخیلی بنویسیم که در آن انسان های آینده به قمرهای مشتری یا مریخ یا سیاره ای در کهکشان آندرومدا سفر می کنند کار فوق العاده ای انجام نداده ایم چرا که همواره در اخبار شنیده ایم که انسان به مریخ یا پلوتو فضاپیما فرستاده است.
از این منظر برخی از پیش بینی های آسیموف اگر چه حیرت برانگیز اما اصولا بر اساس مشاهدات پیشرفت های فناوری در آن دوران بوده است. مثلا پیش بینی فوق العاده ای که او در سال ۱۹۶۴ از جهان ۵۰ سال بعد ارائه کرد. البته نباید فراموش کنیم که دنیای سال ۲۰۱۴ که ما تجربه کردیم دقیقا آن چیزی نبود که آسیموف پیش بینی کرده بود. اما برخی از تعابیری که آسیموف از فناوری های سال ۲۰۱۴ گفته واقعا حیرت برانگیز است. او در سال ۱۹۶۴ در یادداشتی به مناسبت افتتاح نمایشگاه بین‌المللی “صلح از طریق تفاهم متقابل” در نیویورک نوشته بود که در پنجاه سال آینده ارتباطات به صورت صوتی تصویری خواهد بود و حین مکالمه می توان تصویر طرف مقابل را نیز مشاهده کرد. چنین مکالمه ای اگر چه امروز برای ما به کمک اسکایپ و سایر سرویس ها رایگان است در زمان آسیموف البته غیر ممکن نبود. چنین تماس ویدیویی مثلا بین واشنگتن و نیویورک در آن سال توسط موسسه تکنولوژیک بل سیستم معرفی شده بود اما چیزی در حدود ۱۶ دلار (معادل ۱۱۸ دلار امروز) هزینه در بر داشت.
آسیموف در این یادداشت نوشته بود که صفحات قابل آویزان کردن در سال ۲۰۱۴ جای تلویزیون های معمولی را خواهند گرفت؛ وسایلی در آشپزخانه به کار گرفته خواهد شد که غذای آماده را خیلی سریع می توان حاضر کرد و آب را جوش آورده و با آن قهوه درست کرد. آسیموف نیم قرن پیش؛ پیش بینی کرده بود که در سال ۲۰۱۴ انسان در پی آن خواهد بود که خودروهایی طراحی کند که یک روبات آن را هدایت کند. پیش بینی های آیزاک آسیموف تنها منحصر به این مثال ها نمی شود و چیزهای دیگری هم هست که کم و بیش محقق شده اند و  در عین حال چیزهایی هم هست که هنوز به آن دست پیدا نکرده ایم.
در زمان ما نیز آینده پژوهان بسیاری هستند که مانند آسیموف؛ فناوری های آینده را پیش بینی می کنند. مثلا یان پیرسون Ian Pearson آینده پژوه بریتانیایی که می گوید در سال ۲۰۶۴ زمانی که به یک آهنگ فکر می کنید آن آهنگ خود به خود در ذهن تان نواخته خواهد شد. یا اینکه در آینده می توانیم خواب هایمان را به اشتراک بگذاریم یا به انتخاب خودمان خواب ببینیم و حتی برای خواب مان صدا هم بگذاریم. بنا به گفته پیرسون ممکن است مرگ در آینده بی معنا شود و حتی پس از مردن ؛ ذهن خودمان را روی یک روبات انسان نما که از فروشگاه خریده ایم آپلود کنیم و به حیات خود به این شیوه ادامه دهیم. اینکه چنین پیش گویی از آینده محقق خواهد شد یا نه باید صبر کرد و دید. برای پیش بینی های آیزاک آسیموف نیم قرن صبر کردیم و حال باید دید آنچه سایرین از دنیای ۵۰ سال آینده تصویر می کنند تا به چه میزان به واقعیت تبدیل خواهد شد. شاید آیندگان فیلم های علمی-تخیلی زمان ما مانند اینترستلار یا ماتریکس را بازبینی کنند و بگویند که فناوری های آن زمان در گذشته پیش بینی شده بودند. موضوع برای نوشتن داستانهای علمی-تخیلی بسیار است و می توان با ذهنی خلاق دربارهء آینده علم و فناوری آینده ایده پردازی کرد. حمل و نقل؛ سبک زندگی؛ شهرها؛ منابع غذایی؛ ارتباطات؛ آموزش؛  روباتیک و هوش مصنوعی و هر چیزی که با پیشرفت علم و زندگی انسان ارتباط پیدا می کند می تواند با چاشنی خلاقیت و ذوق ادبی و هنری؛ دستمایه نوشته یک داستان علمی-تخیلی باشد.

 


 

 

آیزاک آسیموف: پیوند دهنده ادبیات و فناوری

    – ۶ آوریل یا همان ۱۷ فروردین خودمان سالگرد درگذشت یکی از بزرگترین نویسندگان ژانر علمی-تخیلی جهان بود. کسی که خیلی‌ها با خواندن کتاب‌های…

مارگارت اتوود؛ زندگی در جهان‌های متفاوت

اشاره: ۱۸ نوامبر زادروز مارگارت اتوود نویسنده شهیر کانادایی‌ست. همانطور که پیش‌تر وعده داده بودیم به این مناسبت مطالبی را در مورد زندگی،‌آثار و…

داستان تنها برای سرگرمی نوشته نمی‌شوند!

اشاره: داستانها به چه کارما می‌آیند؟ آیا سرگرمی و یا تاثیرات تخدیرگونه روحی تنها کارکرد داستانهاست؟ مقاله‌ی زیر که بقلم جان وینکر روزنامه‌نگار مستقل…

 

نویسنده ارباب حلقه ها فقط خیالپرداز نبود!

پیش طی مقالاتی در آوانگارد اشاره کرده بودیم؛ که نوشتن داستانهای علمی و تخیلی تنها از سر سرگرمی نیست و بجای خود کاری بسیار…

مروری بر بهترین فن فیکشن‌های دنیا

  نسیم بنایی در چلچراغ نوشت: «بهترین داستان فن‌فیکشن ارباب حلقه‌ها را این‌جا بخوانید.» این را برای اغوای مخاطب با فونت درشت بالای سایت نوشته‌اند. تنها…

بیوگرافی نویسندگان: ری بردبری

۲۲ آگوست (۳۱ مرداد) زادروز ری بردبری نویسنده مشهور کتاب “فارنهایت ۴۵۱” است. به همین مناسبت برای تکمیل مجموعه بیوگرافی نویسندگان

 

teleg
  nl


 

پاسخ


هفت + 2 =