داستان جمعه: مهمان / آلبر کامو

داستان کوتاه مهمان نوشته ی آلبر کامو (اینجا بخوانید)

نویسنده: احسان صالح نژاد*

خلاصه داستان

آوانگارد: افسر پلیسی سوار بر اسب همراه با طنابی در دستش که انتهای آن به فردی عرب بخاطر قتل یکی از اقوامش بر سر کیسه ای برنج بسته شده است از تپه ای به سمت مدرسه ای که در آن شخصی به نام “درو” معلم است در حال بالا رفتن است. او به درو دستور می دهد که زندانی عرب را به قرارگاه اصلی در تانژنت ببرد و او را تحویل دهد، اما درو به زندانی عرب حق انتخاب می دهد که فرار کند یا خود را به پلیس معرفی کند که در انتها به زندان ختم می شود، اما او راه زندان را انتخاب می کند.

 

اگزیستانسیالیسم

طبق باور اگزیستانسیالیست‌ها زندگی بی‌معناست مگر اینکه خود شخص به آن معنا دهد؛ این بدین معناست که ما خود را در زندگی می‌یابیم، آنگاه تصمیم می‌گیریم که به آن معنا یا ماهیت دهیم همان‌طور که سارتر گفت ما محکومیم به آزادی یعنی انتخابی نداریم جز اینکه انتخاب کنیم؛ و بار مسئولیت انتخابمان را به دوش کشیم. بعضی مواقع اگزیستانسیالیسم با پوچ گرایی اشتباه گرفته می‌شود در حالی که با آن متفاوت است، پوچ گرایان عقیده دارند که زندگی هیچ هدف و معنایی ندارد در حالی که اگزیستانسیالیست‌ها بر این باورند که انسان باید خود معنا و هدف زندگی اش را بسازد.

مسئولیت

مسئولیت جدای آن چیزی است که همیشه بعنوان قانون و تحت نظارت گروه خاصی از مردم نوشته می شود که همانا هدفی جز سلطه برروی مردم ندارد، بلکه آن است که هر شخص باید رفتاری خاص را در برابر آنچه مخالف با ارزش های انسانی است انجام دهد حتی اگر برچسب مجرم بودن بر او بزنند، چون واژه مجرم عموما کسی نیست که از قانون تخطی می کند بلکه گاها همان کسی است که قانون را می نویسد و موجب ناعدالتی و فاجعه می شود.

بر این اساس یکی از اصلی ترین مشخصه های فلسفه اگزیستانسیالیسم فردیت و ارتباط آن با محیط اطراف است که در این موضوع هر فردی تا به اهمیت نقش خود در زندگی پی نبرد اهمیت وجود خود را در این جهان نخواهد فهمید، اگر شخص بداند که هر لحظه ای از تصمیم گیری اش در زندگی می تواند آخرین آن باشد، بهتر به معنای بودن در زندگی پی خواهد برد. در نظر اگزیستانسیالیست ها عمده تفاوت میان انسان و چیزها در توانایی تصمیم گرفتن و انتخاب است که چه بسا اگر این خصیصه ها را از او بگیری تفاوتی با چیزها ندارد.

موجودیت

بر اساس گفته ی کارل یاسپر در کتاب فلسفه اگزیستانسیالیسم، موجودیت را از طریق دو راه می توان بیان کرد: اول آنکه بیان موجودیت در این است که آدمی خواهان چیزی باشد و یا چیزی را انجام دهد، دوم اینکه موجودیت از طریق مفاهیمی چون آزادی، خلاقیت و غیره بیان شود که در این صورت از جنبه فردیت آن جدا می شود و در قالب کیفیتی از زندگی بیان می شود که هر فرد ممکن است در آن شرکت داشته باشد یا نه که یاسپر آن را وجود ممکن می نامد.

موجودیت و مسئولیت در داستان

در این داستان کامو به بهترین شکل ممکن مفهوم مسئولیت و موجودیت را از دیدگاه اگزیستانسیالیستی به نمایش گذاشته است، او قصد دارد به ما نشان دهد که چطور اعتماد و احترام به عزت نفس دیگران می تواند آنها را آگاه کند و از خواب عمیق بی معنی بودن زندگی درآورد، آنگاه است که نفس بیدار شده جدای از تمام قوانین تحمیل شده می تواند آزادانه انتخاب و سپس عمل کند. این همان است که موجودیت را به فرد هدیه می دهد که نقطه مرکزی این داستان است.

تعهد

تعهد یکی از مسایل مهم اگزیستانسیالیست ها خصوصا سورن کیرکه گارد است که بر این اساس در کتاب مقدمه ای بر کیرکه گارد نوشته ی دیو رابینسون گفته شده است که در نظر کیرکه گارد بشر توسط تعهد است که فردیت خود را پیدا می کند.

در داستان ما با دو نوع تعهد روبرو هستیم اول آن تعهدی که می توان از آن به عنوان تعهد قانونی نام برد که توسط بلدوچی انجام می گیرد که مسئولیت تحویل زندانی عرب را به درو دارد و می بینیم که تعهد را درست انجام می دهد و دوم آن تعهدی که بر عهده درو است و به دو شکل ظهور پیدا می کند: تعهد اخلاقی و قانونی. و در آخر داستان هم مشاهده می کنیم که تعهد اخلاقی او بر تعهد قانونی اش پیشی می گیرد و با تمام رفتارهای خشن بلدوچی سر حرف خود باقی می ماند و زندانی عرب را به عنوان یک انسان آزاد تحویل می دهد و او را آزاد می گذارد تا خود سرنوشتش را تعیین کند.

*کارشناس ارشد پژوهش هنر و روزنامه نگار

 

teleg
  nl


 

3 نظرات کاربران

  1. نقد خوبی بود آقای بود. در مقدمه و شرح مختصر و دقیق از منظر تئوریک خوب وارد شده بودید اما در بسط این فلسفه بر خود داستان, کم نوشته اید آقای صالح نژاد.
    میشد دقیق تر و عمیق تر به کاربست تئوری پرداخت. به خصوص در رابطه با دوگانه ی اخلاقی/قانونی درو و بلوچی.
    متشکرم.

  2. نقد خوبی بود آقای صالح نژاد. در مقدمه و شرح مختصر و دقیق لز منظر تئوریک خوب وارد شده بودید اما در بسط این فلسفه بر خود داستان, کم نوشته اید . دقیق تر و عمیق تر به کاربست تئوری پرداخت. به خصوص در رابطه با دوگانه ی اخلاقی/قانونی درو و بلوچی.
    متشکرم.

پاسخ


3 + دو =