ترین یک پسوند محبوب رسانه ایست. وشامل مواردی میشوند که در نوع ِ خودشان همانند ندارند. ترینهای کتاب: عنوان پروژه ای در آوانگارد است که درآن به معرفی مجموعه آثاری پرداخته میشود که در نوع یا ژانر خودشان موفق بوده اند.

این پروژه را با موفق ترین کتابهایی شروع میکنیم که اقتباسهای تصویری آنها منجر به ساخت سریالهایی جذاب و دیدنی شده اند.

اقتباس سینمایی از آثار غیر تخیلی همچون نمایشنامه، کتاب‌های دینی، زندگی‌نامه‌ها، کامیک بوک‌ها و … از اوایل قرن نوزدهم میلادی در سینما رواج داشته، اما اقتباس از آثار ادبی چون رمان‌های بلند و داستان‌های کوتاه همواره از جایگاه ویژه‌ای نزد مخاطبان برخوردار بوده است.

اقتباس در سینمای ایران، چندان مرسوم نیست. در شرایطی که به نظر می‌رسد ایده‌های اصلی کم شده است و بهتر است بگوییم ته کشیده است، همه یکسان فیلم می‌سازند و هر از چند گاهی موجی سینما را در برمی‌گیرد، ادبیات و کتاب‌های داستانی چرا به پرده سینما راه نمی‌یابند، سؤالی است که پاسخش به‌حق مؤلف و توافق نویسنده برای اقتباس از اثرش برمی‌گردد. پیچیده بودن قوانین مربوط به‌حق مؤلف و ناسازگاری تهیه‌کنندگان و نویسندگان به کنار، بوده‌اند و هستند فیلم‌سازانی که این ریسک را می‌پذیرند و اتفاقاً در بیشتر موارد به موفقیت هم رسیده‌اند. به همین بهانه، یعنی هفته کتاب و کتاب‌خوانی، ما هم بر آن شدیم تا نگاهی به اقتباس در سینمای ایران و معرفی چندتایی از بهترین فیلم‌های ایرانی که فیلم‌نامه‌ای اقتباسی دارند، بیندازیم:

«شب قوزی»

«شب قوزی» ساخته فرخ غفاری است و از داستان «خیاط، احدب، یهودی، مباشر و نصرانی» از شب بیست و چهارم «هزار و یک شب» اقتباس و نگاشته شده و بخشی از فضای سیاه دهه ۴۰ جامعه ایران را به نمایش می‌گذارد. این فیلم اگرچه در اکران عمومی، با اقبال چندانی روبه‌رو نشد ولی در جشنواره‌های کن، کارلوی‌واری و بروکسل مورد تحسین قرار گرفت.

«گاو»

شاید بتوان فیلم «گاو» را یکی از مهم‌ترین اقتباس‎های تاریخ سینمای ایران خواند. این فیلم در سال ۱۳۴۸ به کارگردانی داریوش مهرجویی و بر اساس داستان «عزاداران بیل» غلامحسین ساعدی ساخته شده و در جشنواره‌های بین‎المللی به نمایش درآمده ‌است. ساعدی درباره ساخت این فیلم حساسیت‌های زیادی نشان داده، او سر صحنه‌ها حاضر می‌شده و در جریان ساخت فیلم قرار داشته است، اما به دلیل برخی محدودیت‌ها در زمان ساخت فیلم و به دلیل فشارها برخی بخش‌ها حذف می‌شود.

«تنگسیر»

تنگسیر نخستین رمان صادق چوبک است و ماجرای رمان در تنگسیر، دواس و بوشهر می‌گذرد. «زایر محمد» قهرمان این داستان، از شخصیت‌های ماندگار ادبیات ایران است. امیر نادری در سال ۱۳۵۲ بر اساس این فیلم، فیلمی به همین نام ساخت که در آن چهره‌‏هایی چون بهروز وثوقی، پرویز فنی‌زاده، جعفر والی و عنایت بخشی بازی می‏‌کنند.

«چکمه»

فیلم «چکمه» در سال ۱۳۷۱ به کارگردانی محمدعلی طالبی ساخته شد، این فیلم که بازیگری خردسال داشت و در فضای جنوب تهران روایت می‏شد با اقتباس از داستان کوتاه «چکمه» نوشته هوشنگ مرادی کرمانی جلوی دوربین رفت.

«آرامش در حضور دیگران»

«آرامش در حضور دیگران» ساخته ناصر تقوایی در سال ۱۳۵۱ است. این فیلم بر اساس داستانی به همین نام از غلامحسین ساعدی روی پرده رفت. فیلم داستان سرهنگی است که بعد از مرگ زنش دوباره ازدواج می‌کند.

«درخت گلابی»

فیلم «درخت گلابی» بر اساس داستانی از گلی ترقی ساخته شده است. این فیلم که بر اساس داستان «جایی دیگر» ساخته شده با کارگردانی داریوش مهرجویی در سال ۱۳۷۶ روی پرده رفت.

«آتش بدون دود»

رمان «آتش بدون دود» نوشته‏‌ نادر ابراهیمی است و بر اساس آن سریالی به همین نام در سال ۱۳۵۴ ساخته و از تلویزیون پخش شد.

«بوف کور»

«بوف کور» رمانی مطرح و بحث‌برانگیز از صادق هدایت است. این کتاب تا کنون منشأ خلق کتاب‌هایی زیادی بوده که تلاش کرده‌اند این رمان را تفسیر کنند، همچنین فیلم‌هایی بر اساس آن ساخته شده؛ رائول روئیز، سینماگر شیلیایی مقیم فرانسه، فیلمی را با نام «بوف کور» با برداشت آزاد از این رمان ساخت، همچنین داریوش مهرجویی الگوی خود را برای ساخت «هامون»، «بوف کور» می‌داند. «هامون» فیلمی اجتماعی و سوررئالیستی است که در سال ۱۳۶۸ ساخته شده و با بازی خسرو شکیبایی و بیتا فرهی روی پرده رفته است.

علاوه بر این بزرگمهر رفیعا بر اساس «بوف کور» فیلمی ساخته که در واقع پایان‏‌نامه اوست و در یکی از کشورهای آمریکای لاتین فیلم‌‏برداری شده است.

کیومرث درمبخش هم فیلم «بوف کور» را در سال ۱۳۵۴ ساخته است. در این فیلم پرویز فنی‌زاده نقش پیرمرد خنزرپنزری را بازی می‌کند.

احمد الستی هم بر اساس این رمان در فرانسه فیلمی ساخته است.

«داش آکل»

«داش آکل» فیلمی است که بر اساس داستان «داش آکل» از کتاب «سه قطره خون» نوشته صادق هدایت با کارگردانی مسعود کیمیایی در سال ۱۳۵۰ ساخته شده است.

«خمره»

«خمره» به کارگردانی ابراهیم فروزش و بازیگری بهزاد خداویسی بر اساس کتابی از هوشنگ مرادی کرمانی به نام «داستان آن خمره» ساخته شده است.

داش آکل

«خاک»

مسعود کیمیایی فیلم «خاک» را براساس داستان «آوسنه باباسبحان» نوشته محمود دولت‌آبادی ساخت. این فیلم در شهریور ۱۳۵۲ اکران شد و متعاقب آن دولت‌آبادی در یادداشتی به آن‌چه تغییر نظرگاه داستان خود می‌نامید، اعتراض کرد.

بخشی از نامه اعتراضی دولت‌آبادی به این شرح است: «باباسبحان یک داستان سرزمینی و محدود به مسائل درونی است. مبنای واقعی و گرایش به واقعیت دارد و از جنبه‌های کنایی (سمبلیک) برکنار است. همچنان‌که نویسنده باباسبحان هم برکنار است.‌ من کار کیمیایی را در فن و تکنیک و خلق بعضی صحنه‌ها ستایش می‌کنم، اما آگاهانه یا ناآگاهانه کیمیایی در ارائه داستان به صورت فیلم زاویه‌ای جدا از از زاویه دید من انتخاب کرده است و من خود را با نظرگاه او در تضاد می‌بینم. من متاسفم! نه برای خودم، زیرا تاب شنیدن زخم زبان این و آن را دارم. حتی برای کیمیایی هم متأسف نیستم، چون او باز هم یک فیلم پرفروش ساخته است… من تنها برای «آوسنه‌ی باباسبحان» متأسفم. دلم می‌خواست از یک داستان ملی فیلمی چنین ساخته شود. چنین نیز می‌پنداشتم، اما نشد و باباسبحان‌ها به تاراج رفتند. یک بار در زمین و یک بار در فیلم!»

خاک

«قصه‌‏های مجید»

«قصه‌های مجید» کتابی از هوشنگ مرادی کرمانی است که بر اساس آن کیومرث پوراحمد، مجموعه‎‌ای تلویزیونی برای کودکان و نوجوانان ساخت. این سریال به سریالی محبوب و خاطره‌‏انگیز تبدیل شد و کتاب «قصه‏‌های مجید» هم بارها تجدید چاپ شده است.

«دایی جان ناپلئون»

«دایی جان ناپلئون» کتابی طنز از ایرج پزشکزاد است که آن را در سال ۱۳۴۹ نوشت و ناصر تقوایی بر اساس آن در سال ۱۳۵۵، یک مجموعه تلویزیونی به همین نام ساخت.

«حسن کچل»

«حسن کچل» اولین فیلم سینمایی علی حاتمی است که آن را در سال ۱۳۴۸ کارگردانی کرده، داستان این فیلم نزدیکی زیادی با داستان «دختر روس در شب سه‌شنبه» از کتاب «هفت پیکر نظامی گنجوی» دارد. این فیلم در حال و هوای ایران قدیم ساخته شده و آهنگین (موزیکال) است.

«روز واقعه» ساخته شهرام اسدی و «مرگ یزدگرد» بهرام بیضایی هم بر اساس روایت‏های تاریخی ساخته شده‌اند.

«شوهر آهوخانم»

«شوهر آهوخانم» عنوان رمانی از علی‌محمد افغانی و از مشهورترین رمان‌های ایرانی است. داوود ملاپور بر اساس این کتاب، فیلمی ساخته است.

«ساحره»

«ساحره» فیلمی از داوود میرباقری است که در سال ۱۳۷۶ آن را ساخته، این فیلم بر اساس داستان کوتاه «عروسک پشت پرده» صادق هدایت ساخته شده است. در این فیلم ویشکا آسایش ایفای نقش می‌کند.

«پستچی»

«پستچی» فیلم سینمایی ایرانی است که در سال ۱۳۵۱ به کارگردانی داریوش مهرجویی ساخته شده است. در این فیلم که بر اساس نمایشنامه‎ای از گئورگ بوخنر به نام «وویزک» ساخته شده است، علی‎ نصیریان، عزت‌الله انتظامی و ایرج راد نقش‌آفرینی کرده‌اند.

«گرداب»

«گرداب» فیلمی به کارگردانی و نویسندگی حسن هدایت ساخته سال ۱۳۸۳ است. این فیلم اقتباسی از یکی از داستان‎های کوتاه صادق هدایت به همین نام است.

«دایره مینا»

«دایره مینا» فیلم سینمایی ساخته‌شده در ۱۳۵۳ به کارگردانی داریوش مهرجویی است. فیلم به مدت سه سال توقیف بود و سرانجام در ۱۳۵۶ پروانه نمایش گرفت و در جشنواره پاریس، برلین و سپس ایران به نمایش درآمد.

این فیلم بعد از «گاو» دومین کار مشترک مهرجویی و غلامحسین ساعدی است. فیلم‌نامه «دایره مینا» از داستان «آشغالدونی» از مجموعه داستان‌های «گور و گهواره» اقتباس شده است.

شوهر آهوخانم

غلامحسین ساعدی در بازنویسی و حتی هنگام ساخت فیلم با مهرجویی و گروه همکاری می‌کرد. انتظامی (بازیگر نقش سامری) در این‌باره می‌گوید: «به هر حال در کار با مهرجویی و بحث درباره چندوچون شخصیت سامری و ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری او، روال مانند همیشه بود؛ منتها این‌بار دکتر ساعدی هم بود. همیشه با دکتر ساعدی صحبت می‌کردم و از او هم کمک می‌گرفتم.»

«مهمان مامان»

«مهمان مامان» یک فیلم کمدی – خانوادگی است که داریوش مهرجویی آن را در سال ۱۳۸۳ کارگردانی کرد. این فیلم بر اساس کتابی از هوشنگ مرادی کرمانی ساخته شده است.

«شیار ۱۴۳»

«شیار ۱۴۳» ساخته نرگس آبیار است که او آن را بر اساس رمانی با عنوان «اختر و روزهای تلواسه» در سال ۱۳۹۲ ساخت و برگزیده بهترین فیلم از نگاه تماشاگران در جشنواره فیلم فجر شد. در این فیلم که درباره دفاع مقدس است، مریلا زارعی نقش‌آفرینی می‏‌کند.

«آذر، شهدخت، پرویز و دیگران»

«آذر، شهدخت، پرویز و دیگران» فیلمی به کارگردانی بهروز افخمی است که در سال ۱۳۹۲ سیمرغ بهترین فیلم را از جشنواره فیلم فجر دریافت کرد. این فیلم بر اساس رمانی به همین نام از مرجان شیرمحمدی ساخته شده است.

«گاوخونی»

«گاوخونی» رمان کوتاهی از جعفر مدرس صادقی است که در ۱۳۶۰ نوشته شده است. بهروز افخمی بر اساس این رمان فیلم «گاوخونی» را در سال ۱۳۸۱ کارگردانی کرد.

***

برای مطالعه جدی تر در اینباره پیشنهاد میکنیم نگاهی به این مقاله بیاندازید

این مقاله درباره اقتباس سینمای ایران از ادبیات داستانی معاصر است و سعی دارد تا با نگاهی آماری به مساله آثار سینمایی اقتباس یافته از ادبیات داستانی معاصر ایران، به بررسی رابطه این دو رسانه در چند سال گذشته بپردازد و با تمرکز بر روی آثاری که در طی این چند سال، بازتاب این گونه سینمایی بوده اند، نویسندگان و کارگردانان مؤثر در این روند را معرفی کند. یکی از آثار قابل قبول در این زمینه، فیلم سینمایی « چکمه » ساخته محمد علی طالبی است که بر اساس داستانی به همین نام از هوشنگ مرادی کرمانی ساخته شده است. اثر مذکور در این مقاله ابتدا به طور مجزا بررسی می‌‌شود و نکاتی که در روند اقتباس آن، لحاظ شده است با توجه به منابع، معرفی می‌گردد.

teleg
  nl


 

پاسخ


× شش = 30