شاملو

رگزیده و شایستگان تقدیر چهارمین دوره جایزه شعر «احمد شاملو» معرفی شدند.

در مراسم پایانی چهارمین دوره این جایزه که امروز (چهارشنبه، ۲۱ آذرماه) در کانون زبان پارسی برگزار شد مجموعه شعر «خط سیاه، متروی لندن» سروده علیرضا آبیز (کتاب فانوس) به عنوان برگزیده معرفی شد.

این مجموعه نام خود را از یکی از خطوط متروی لندن گرفته که خط سیاه یا خط شمالی نامیده می شود و مرکز لندن را به شمال لندن وصل می کند. شاعر در پیشانی نوشت کتاب آورده است که این شعرها در سفرهای روزانه بین خانه اش در شمال لندن و کتابخانه ی بریتانیا در مرکز شهر نوشته شده و از این رو قطار و مترو و ایستگاه در بیشتر آنها حضور دارد.

شعرهای این مجموعه به دلیل فضای مشترک به هم نزدیک و حتی پیوسته اند. مکان و زمان و حرکت عناصر اصلی این مجموعه اند و شاعر مسافری ست که در این عناصر دقیق می شود و با نگاهی عینی آنان را توصیف می کند. توصیف او اگر چه با تصویرهایی واقع نگر عرضه می شود در ذات خود به شدت استعاری ست. او در این شعرها از ترکیبات استعاری به ندرت استفاده می کند اما تلقی نهایی او از شعر آن را در کلیت خود به یک استعاره بدل می کند. سفر اگر چه سفری روزمره در قطار است در عین حال سفری ذهنی به جهان های ناشناخته ی گذشته و آینده هم هست. شاعر در قطار نشسته و در صندلی رو به رویش شخصیتی داستانی را می بیند و پس از اینکه او پیاده می شود خودش  به آن شخصیت بدل می شود و دنبال سرنوشت او می رود. در شعری دیگر مسافر رو به رویش مردی ست که به اقلیم مرگ روانه است و از او می پرسد تو چرا با من همراه شده ای؟ در این نوع شعر، مرز بین واقعیت و خیال، واقع گرایی و فراواقع گرایی در هم می شکند. شعر به تمامی به استعاره ای بدل می شود از موقعیت و وضعیت انسان اکنون. انسانی سرگشته بین دنیاهای متفاوت و گاه متضاد. از یک سو، خاطرات کودکی با تخیلات آینده نگرانه در هم می آمیزند و پرسش های بنیادینی در باره ی هویت ،اخلاق، عدالت اجتماعی و خشونت مطرح می شود. احضار کودکی در زمان حال از روی علاقه ی نوستالژیک نیست و کودکی به شکل وضعیت آرمانی مطرح نمی شود. کودکی در حال شناور است. زمان قطاری ست که ممکن است از ایستگاه بگذرد و برود تا کودکی و در این مسیر زمان ها و مکان های متفاوت را بپیماید. تامل در آدمیان از دید یک ناظر ژرف اندیش و درک سویه های دیریاب انسانیت در آنان از درون مایه های اصلی این کتاب است.

بسیاری از شعرها مضامین اجتماعی دارند و به جنگ ، خشونت خانگی، سانسور، روابط انسان ها و نظایر آن می پردازند اما این کار را به شیوه ای غیرمستقیم و گاهی با یک اشاره ی کوچک انجام می دهند. در شعری، یک جفت کفش چرمیِ قرمز شخصیت محوری ست.  تصویر ذهنیِ این جفت کفش چرمی چنان قدرتمند است که می تواند راوی را از غرق شدن برهاند و از دریای طوفانی راهی به ساحل نجات بگشاید. (یک جفت کفش چرمیِ قرمز یادم آمد که در کیسه داشتم| هر سربازی که به شهر می رفت آن را قرض می گرفت). این تصویر در سطر آخر به شکل کلیدی برای فهم کل شعر عمل می کند و در سایه ی این تصویر است که باید شعر را دوباره از اول خواند تا استعاره ی آن را دریافت.

بسیاری از شعرها روایی ست و در خود قصه ای حمل می کند. لحن روایی در کلامی روشن و خالی از ابهام عرضه شده است. کلامی آهنگین با ته مایه ای از گویش خراسانی که در آثار پیشین آبیز نیز دیده ایم.

شعری از این مجموعه:

هر قتلی پیامی دارد

“پیام دقیق به ما رسیده است”

هر قتلی به قتلِ دیگری پیوند می خورد

هر قاتلی به قاتلِ دیگری اقتدا کرده است

در جنگل درختان انبوه‌‍اند

هر شاخه ای تبری در خود دارد

هر کودکی دیوی در خود می‌پرورد

از همین حرف‌های روزمره

شعری زاده می‌شود

از همین هم آغوشی‌های بی برنامه

کودکی به دنیا می‌آید

در این قطار

شبانه روز در سفرم

به کارهای ناکرده می‌اندیشم

شعرهای نانوشته

کودکانِ نازاده

(شعر چهل و هفت: خط سیاه متروی لندن)


 

همچنین «اسفندیاری در چشم چپ» سروده آنا رضایی (نشر هشت)، «نامه‌هایی از کازابلانکا» سروده شهریار بزرگ‌مهر (انتشارات آنیما) و «بی‌نظمی» سروده آرمین یوسفی (نشر چشمه) به عنوان آثار شایسته تقدیر معرفی شدند.

داوران مرحله نهایی کاظم‌سادات اشکوری، عبدالله کوثری، محمدرضا پارسایار و محمود نیکبخت بودند.

در این مراسم بابک احمدی با اشاره به وضعیت نامناسب اجتماعی و بی‌توجهی به شعر و کمرنگ شدن اهمیت آن در جامعه، گفت: امروز در زندگی اجتماعی ما شعر جایی ندارد، اما شاعران جوان شعر می‌گویند هرچند شعرشان به گوش افراد معدودی می‌رسد. این روزها می‌گویند که بحران شعر است، اما به نظر من بحران چیز بزرگ‌تری است و در جامعه امروز شعر تنها کمرنگ شده است.

این نویسنده، مترجم و منتقد در ادامه با اشاره به زادروز شاملو گفت که این شاعر در قرن بیستم شاعری بی‌همتا و کم‌نظیر بوده است. او سپس با نام بردن از چهار شاعر شامل احمد شاملو، پابلو نرودا، لویی آراگون و ناظم حکمت به بیان شباهت‌هایی در میان این شاعران و این‌که هر کدام با وجود زبان، فرهنگ و موقعیت جغرافیایی مختلف چهار نفر از بهترین شاعران قرن بیستم بوده‌اند، پرداخت.

احمدی افزود: هیچ شاعری بعد از نیما به جز شاملو وسعت زبان فارسی را نمی‌شناخت. شاملو ساختار دستوری جدیدی در شعر ایجاد کرد و دانش عظیمی از ادبیات کلاسیک فارسی داشت.

محمود نیکبخت، عضو هیات داوران جایزه هم که به دلیل بیماری و آلودگی هوای تهران نتوانسته بود در برنامه حضور یابد سخنان خود را در قالب یک فایل تصویری به مراسم فرستاده بود. او با بیان این که زبان شعر ابتدا با شعرهای نیما یوشیج آغاز شد به این اشاره کرد که این موضوع بعد به مهم‌ترین و بارزترین ویژگی شعر احمد شاملو تبدیل شد.

این شاعر و منتقد همچنین گفت: اصل حرف شعر است، برای همین باید بدانیم که شعر چیست و برای پرداختن به شعر راه درست این است که به پرسش‌های آغازین برگردیم. شعر از زبان فارسی ساخته می‌شود، پس برای شناخت شعر و زبان آن باید زبان فارسی را بشناسیم.

نیکبخت در ادامه به بررسی شعرهای مختلفی از نیما و زبان آن‌ها و همچنین تاثیر آن در شعر احمد شاملو اشاره کرد.

این مراسم با برگزاری نمایشگاهی از عکس‌های سیف‌الله صمدیان از احمد شاملو همراه بود؛ صمدیان درباره این نمایشگاه به ایسنا گفت: این عکس‌ها از سال ٧٠ گرفته شده و بعد از آن در ویژه‌نامه‌ای برای احمد شاملو منتشر شد.

او افزود: من هیچ‌گاه نمایشگاه شخصی برگزار نکرده بودم و بعد از ۴٢ سال اولین نمایشگاهم را در گالری شش به مناسبت هشتادمین سال تولد شاملو برگزار کردم که بخشی از آن همین عکس‌ها بودند. امسال هم در نودمین زادروز شاملو این‌ها را در حاشیه چهارمین جایزه «شاملو» به نمایش گذاشتم.

صمدیان همچنین با اشاره به تاثیری که این شاعر بر او داشته است اظهار کرد: در مسیر زندگی من و آشنا کردن من با کلمه، موسیقی و ریتم، موسیقی و ریتم کلامی شاملو برای من بسیار تاثیرگذار بود. در سال‌هایی که شعر او را بازخوانی می‌کنم به کار عکاسی من هم ریتم داده است و به یک نگاه طنز، به معنای جابه‌جایی خیلی از چیزها رسیدم. این حس را شاملو و شاعرانی چون او به من داده‌اند.

از دیگر برنامه‌های این مراسم، اجرای نمایشی با موضوعیت شاملو توسط اعضای گروه نمایش «در آستانه» به کارگردانی علی حمیدین بود.

***

دیگر راه‌یافتگان به مرحله نهایی جایزه شعر «شاملو» نیز این کتاب‌ها بودند:

«اسیر غیرجنگی» شجاع گل‌ملایری – نشر هشت

«بالا رفتن از شب». غزاله شمعدانی – نشر حکمت کلمه

«برسد به استخوان‌هایت». روزبه سوهانی – انتشارات مروارید

«توضیحات شناسنامه» سهند پاک‌بین – انتشارات نصیرا

«خشخاش‌ها» امان میرزایی – انتشارات سوره‌ مهر

«خونم را به هواخوری برده‌ام» سمیرا چراغ‌پور – نشر هشت

«دومینو» ابوذر پاک‌روان- انتشارات فصل پنجم

«شعرهای ونک» حمید یزدان‌پناه – انتشارات بوتیمار

«کافه کاتارسیس» آیدا گلنسایی – انتشارات فصل پنجم

«نامی نمی‌توان گذاشت» آریا صدیقی – نشر چشمه

«هوای خانه را عطر می‌زند» بهاره نوروزی‌سده – نشر هشت

کاظم کریمیان، محمود معتقدی و شهریار وقفی‌پور اعضای هیات داوران مرحله اول داوری این جایزه بودند.

teleg
  nl


 

پاسخ


− 1 = پنج